Zrób sobie przyjemność...cz.5

            W poprzednim odcinku zapowiedzieliśmy, kolejny, rewelacyjny odcinek  z widokówkami  przedstawiającymi  jedną z najstarszych zabaw w Krakowie, którą jest   uroczysty korowód  organizowany corocznie w oktawę Bożego Ciała  wraz z  harcami „konika zwierzynieckiego” zwanego również Lajkonikiem. Tradycja pochodzi  prawdopodobnie ze średniowiecza,  ale w dokumentach poświadczona jest  od 1700 roku. Legenda wiąże pochód Lajkonika z wydarzeniami  z okresu najazdu Tatarów i oblegania Krakowa  przez wojska tatarskie w 1287 roku. Na Zwierzyńcu  w Krakowie mieszkali włóczkowie, którym udało się zabić  chana tatarskiego. To spowodowało odstąpienie wojsk tatarskich od miasta. Na cześć tego wydarzenia  naczelnik włóczków, przebrany za chana tatarskiego, wjeżdżał do miasta  owacyjnie witany przez mieszkańców.

Od dawna  w  Lajkonika wcielał się  jeden z murarzy ze Zwierzyńca, który przebrany za Tatara harcował czyli wykonywał rytualny taniec w towarzystwie chorążego, w otoczeniu  grupy z buńczukami i proporczykami  przy dźwiękach kotłów i  orkiestry. Lajkonik czyli jeździec  na koniu atrapie, którego tułów nosi na biodrach ( rynsztunek ważył około 40 kg) ma w rękach buławę, którą uderza  widzów przynosząc im – jak wierzą -  szczęście. W 1901 roku  Lajkonik otrzymał  wzorzysty turban zakończony półksiężycem, a w  1904 roku strój Lajkonika został zaprojektowany przez Stanisława  Wyspiańskiego. Lajkonik był częstym motywem widokówek z Krakowa, natomiast  Poczta Polska wydała tylko jedną serię składającą się z trzech znaczków na których przedstawiono Lajkonika. Jest to seria z 1955 roku Fi 775 – 777 zaprojektowana  przez Witolda Chomicza.

Na kolejnych fotografiach przedstawiamy widokówki z wizerunkami Lajkonika uzupełnione wspomnianymi znaczkami pocztowymi i dodatkowo ofrankowane  znaczkami obiegowymi z datownikami eksploatacyjnymi. Widokówki pochodzą z lat 1959 – 1987.

Na fot. 1 jest skan widokówki czarno białej fotograficznej  w układzie pionowym przedstawiającej  postać Lajkonika w zbliżeniu. Widokówka  wykonana z fotografii  H. Hermanowicza przez Biuro Wydawnicze „Ruch” w 1964 roku. Widokówka została  opatrzona w  znaczek z serii  wydanej z okazji Dnia Krakowa z 1955 roku o tym samym motywie  i dodatkowo ofrankowana znaczkiem obiegowym.

skan044

Fot. 2 przedstawia skan widokówki w kolorze wydanej w 1969 roku przez Biuro Wydawnicze „Ruch”  według fotografii barwnej T. Bilińskiego. Tematem jej jest Lajkonik przedstawiony  na tle grupy zaciekawionych  osób. Widokówka starannie wydana z sugestywnym  obrazem. Co jest niewątpliwie ciekawostką widokówka drukowana była w ...Bułgarii.

skan010

Fot. 3  Kolejna widokówka  powstała w oparciu o fotografie barwną  T. Bilińskiego, a wydana została  w 1974 roku przez  Biuro Wydawniczo – Propagandowe „Ruch”. Wydrukowano ją w  ZF w Rudzie Śląskiej. Kiedyś widokówka była „kolorowa”, ale po czasie stała się- jak widać – monochromatyczną.  Widokówka przedstawia harce Lajkonika wśród szpaleru  oglądających osób. Za Lajkonikiem widoczna jest jego świta w przebraniach. Widokówka wydana z okazji Dni Krakowa  została  uzupełniona  znaczkiem wydanym przez Pocztę Polska w 1955 roku  ( znaczek o nominale 20 gr !) o tym samym motywie co widokówka.

skan009

Zaprezentowane widokówki z motywem Lajkonika  są zapewne  tylko wybranymi z większej ich liczby  chociaż  z doświadczenia  kolekcjonerskiego wiem, ze ten motyw nie pojawiał się zbyt często wobec czego widokówki takie są poszukiwane  przez zbieraczy – szczególnie  w wersji bez obiegu pocztowego. Czekamy na kolejne widokówki od naszych internautów i kolejne pomysły do naszej   akcji/zabawy  reaktywowaniu dawnych materiałów kolekcjonerskich  mogących stanowić  nietypową  „pamiątkę z Krakowa”

                                                                                                   Jerzy Duda

Zrób sobie przyjemność...cz.4

            Nasza akcja/zabawa rozwija się i otrzymujemy  nowe materiały i nowe propozycje.  Zwrócono nam uwagę, że są widokówki  z Krakowa, a także  karnety z motywami krakowskimi, które do dzisiaj  można  wysyłać   frankując   znaczkami pocztowymi, o motywach zbliżonych do  widokówki lub karnetu, pozostającymi w obiegu. Przykłady takich walorów pokazujemy na fot. 1 i 2.

            Na fot. 1  jest pokazany karnet z wydrukowanym, na pierwszej stronie, widokiem  Krakowa  według drzeworytu zamieszczonego w „Kronice Świata” Hartmanna Schedla z 1493 roku. W karnecie  jest miejsce  na znaczki pocztowe  z motywami Krakowa oraz  krótki tekst  na temat historii  miasta. Karnet wydany był  z okazji  wpisania Starego Miasta w Krakowie  na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego  w 1978 roku jako  jednego z pierwszych 12. obiektów na świecie. Wykorzystany był również do promocji  bloczka wydanego  przez Pocztę Polską z okazji  przyznania  miastu  tytułu  Europejskiej  Stolicy Kultury w 2000 roku. 

skan917 

          Karnet do wysyłki został ofrankowany  fragmentem bloczka  Fi 168 A i znaczkiem   Fi 4625. Wspomniany bloczek, rytowany przez Czesława Słanię ma ten sam motyw co  pierwsza strona karnetu. 

            Na fot. 2 jest  skan  czarnobiałej  widokówki przedstawiającej fragment  Placu Mariackiego  wykonanej  według  fotografii H. Hermanowicza w  latach 60. XX wieku, wydanej przez  Biuro Wydawnicze „Ruch”. Motywem przewodnim widokówki jest fontanna zwana „studzienką gołębi” z figurą krakowskiego żaczka. Studzienkę zaprojektował  Jan Budziłło, a figurkę, która jest repliką rzeźby znajdującej się w obramowaniu ołtarza Wita Stwosza, zaprojektował i wykonał  krakowski rzeźbiarz Franciszek Kalfas.

skan008

            Widokówka została ofrankowana  znaczkiem wydanym przez Pocztę Polską w 2004 roku (Fi 3957) z okazji 10. Konferencji Rządowych  Producentów Znaczków Pocztowych. Znaczek przedstawia wizerunek  figurki  ze studzienki gołębi. 

            Na fot. 3  zaprezentowano skan widokówki czarnobiałej  wydanej przez PTTK w latach 60. XX wieku na podstawie fotografii R. Wesołowskiego  o tym samym motywie co jest na fot. 2.  Postać żaczka  jest  lepiej widoczna, a nazwa „studzienka gołębi” uzasadniona gromadką  ptaków na fontannie. Autor „całości widokówkowej” zapewne nie wiedział, że znaczek  Fi 3957 jest aktualny  do ofrankowania przesyłki i dodał znaczek /a/.

skan049

            Dotarło  do prowadzących stronę  internetową zapytanie, czy spotkaliśmy się z dawnymi   widokówkami przedstawiającymi  „Konika  zwierzynieckiego” czyli  Lajkonika? A jeśli tak to czy ktoś  już  „zrobił sobie przyjemność...” wykorzystując takie widokówki i znaczki pocztowe? Na to pytanie odpowiemy w następnej części naszego cyklu  zapowiadając już  r e w e l a c y j n e   efekty.

Jerzy Duda
i Administrator

Zrób sobie przyjemność...cz.3

            Przede wszystkim  przekazujemy naszemu  internaucie  panu Maciejowi  Rudemu  serdeczne podziękowanie za pozytywną ocenę naszej nowej akcji/zabawy „zrób sobie przyjemność...”  oraz   wyrazy uznania dla prowadzących  internetową stronę klubową, jak również włączenie się do naszej zabawy. Wdzięczni jesteśmy także za nową propozycję, polegającą na ożywieniu widokówek z naklejonym znaczkiem o podobnym motywie poprzez właściwe ich ofrankowanie obiegowym znaczkiem pocztowym. Przykład  znajdujący się na fot.2 tekstu pana Macieja  wyjaśnia sprawę. Dzięki temu „całość widokówkowa” może być wysłana pod wskazany adres. Pomysł pana Macieja tak nam się spodobał, że przygotowaliśmy trzy kolejne przykłady  takich widokówek, które drogą pocztową otrzymali nasi znajomi.

Na fot.1 widokówka wydana przez Biuro Wydawnicze Ruch w 1966 roku przedstawiająca późnorenesansowy portal z końca XVI wieku tzw. Domu Dziekańskiego mieszczącego się przy ul. Kanoniczej 21. Dom Dziekański został wzniesiony w drugiej połowie XVI wieku przez kanonika  Jana z Brześcia. Po przebudowach  i zniszczeniu został odrestaurowany w 1899 roku. Po II wojnie światowej przywrócono sgraffitową  dekorację  zdobiąca fasadę. W domu tym mieszkali bp. L. Łetowski, a w latach 1958 – 64 Karol Wojtyła, jako sufragan  diecezji krakowskiej. Na znaczku  o nominale 15 zł, wydanym przez Pocztę Polską w 1982 roku w pierwszej serii „Odnowa zabytków Krakowa” jest pokazany ten sam portal.

skan915
fot. 1

Na fot.2 jest reprodukcja widokówki  wydanej  przez Wydawnictwo „Sport  i Turystyka” z Warszawy przedstawiającej Sukiennice według fotografii Edwarda Falkowskiego. Ze sprzedaży widokówek pobierano 1 złoty  z przeznaczeniem na zieleń Krakowa. Naklejony znaczek (górny) wydany przez Pocztę Polska w 1945 roku w serii „Zabytki Krakowa”  ma ten sam motyw co widokówka.

skan916
fot. 2

Na fot.3  jest reprodukcja widokówki  wydanej przez wydawnictwo „Sztuka” w 1938 roku z widokiem  pomnika Jagiełły (Pomnika Grunwaldzkiego). Ten sam motyw znalazł się na znaczku wydanym przez Pocztę Polską w 1945 roku w serii „Zabytki Krakowa” . Znaczek pocztowy jest z podpisem projektanta; Z. Wilczyk. 

skan914
fot. 3

Jerzy DUDA

Pamiątka z Krakowa...

Kolejna propozycja Klubu "Cracoviana" na zabawę ze znaczkami i widokówkami Krakowa a nawet na "pamiątkę z Krakowa" bardzo mi się spodobała. Przypomniała mi że ja również dawno temu wysłałem Koledze widokówkę tak spreparowaną. To fajny pomysł, w którym wykorzystując dawne widokówki i znaczki które wyszły z obiegu, tworzy się z nich nową dość atrakcyjną jakość. Uważam, ze pomysł jest świetny także do wykorzystania w budowaniu nowego niekonwencjonalnego zbioru i pokazania wśród ludzi spoza Krakowa. Oczywiście trzeba będzie czasu aby wykorzystać wiele widokówek o których może jeszcze się nie wie, że istniały i ozdobić je znaczkami z motywami krakowskimi. To też zabawa aby odnaleźć związki pomiędzy treścią widokówki i znaczka. W załączeniu moje dwie kolejne propozycje. Jedna (fot. 1) to powiedziałbym klasyka bowiem jest to widokówka z portretem Jana Matejki ze znaczkiem wydanym z okazji przyznania Krakowowi zaszczytnego miana Europejskiej Stolicy Kultury z 2000 roku na którym jest wizerunek Jana Matejki ze stosownym stemplem.

skan912
fot.1

Druga zaś (fot. 2) to moja propozycja "ożywienia" starej widokówki z nieaktualnym znaczkiem z możliwością wysyłki całości ofrankowanej współczesnym znaczkiem, skasowanym aktualnym datownikiem. Nie wygląda to najgorzej, a może i o takiej propozycji warto pomyśleć uzupełniając klubowe propozycje zabawy.

skan913
fot. 2

Z wyrazami uznania dla autorów Klubowej
strony internetowej i autorów pomysłu zabawy.

Maciej Rudy

Zrób sobie przyjemność...cz.2

             Po kilku miesiącach wróciliśmy  do rozmowy o  pomyśle tworzenia  zbioru cracovianów  z wykorzystaniem  znaczków pocztowych i widokówek o tematyce krakowskiej (zob. Zrób sobie przyjemność..cz.1). Przykłady takich „całości” ze znaczkiem pocztowym naklejonym na awers widokówki  korespondującym w swojej treści  z tematem widokówki robiły wrażenie na oglądających  i sprawiały przyjemność mojemu Koledze. Wydawało się, że kolekcja będzie rozrastała się w miarę szybko, mając na uwadze  zarówno kolejne wydania Poczty Polskiej jak i  coraz bogatszą ofertę producentów widokówek. Przyszło jednak zwątpienie, jak mówił mój rozmówca,  wraz z rezygnacją Poczty Polskiej z kontynuowania wydawania znaczków pocztowych z cyklu „Odnowa zabytków Krakowa”, a także nowych trendów w produkowaniu widokówek z motywami krakowskimi. Dochodziło do tego coraz mniejsze zainteresowanie okolicznościowymi stemplami  i datownikami dotyczącymi Krakowa. Trzeba było poszukiwać nowych  rozwiązań i to  zarówno od strony znaczków pocztowych jak i widokówek. Był to trud poszukiwania odpowiedniej widokówki, odpowiedniego znaczka  i kojarzenia  znaczka i widokówki. 

            Wielką radość  przyniosło mi, mówił  mój rozmówca z wyraźnym zadowoleniem w głosie,  znalezienie widokówki wydanej  przez Krajową Agencję Wydawniczą w 1980 roku  z widokami budynku Teatru  Starego im. Heleny Modrzejewskiej. Na widokówce zmieszczono widok  budynku z 1980 roku oraz widok budynku z 1842 roku z archiwalnego zdjęcia wykonanego przez Ignacego Kriegera. Natychmiast skojarzyłem te widoki ze znaczkiem wydanym przez Pocztę Polska  w 1981 roku, 200 lat Starego Teatru w Krakowie”, szczególnie  ze znaczkiem Fi. 2632.  Efekty tego skojarzenia, można zobaczyć na fot. 1. „Całość” uzupełniona jest  datownikiem z FDC z 1987 roku.

8
fot. 1

            Innym przykładem jest pokazana na fot.2 widokówka na której jest   mozaika skomponowana z czterech fotografii przedstawiających  romański kościół św. Andrzeja  z gotyckim oratorium i wyposażeniem wnętrza z XVIII wieku. Na jednym ze zdjęć  mozaiki znalazł  się widok dwóch wież z hełmami z 1639 roku. Łatwo było to skojarzyć  ze znaczkiem wydanym  przez Pocztę Polską w 1984 roku „Architektura sakralna”  Fi. 2807 na którym przedstawiono widok kościoła św. Andrzeja w Krakowie. Efekt „całości”  widokówki ze znaczkiem pokazany jest na wspomnianej fot. 2. Niestety  treść  datownika jest odległa od motywu widokówki i znaczka.

10
fot. 2

            Na fot. 3 prezentowany jest zestaw, który wzbudzał kontrowersje u  oglądających. Tematem widokówki jest schematycznie ujęty plan Starego Krakowa z zaznaczeniem najważniejszych zabytkowych budowli  pokazanych w formie rysunkowej, częściowo w aksonometrii. W miejsce Wawelu został wklejony znaczek  wydany przez Pocztę Polską w 1984 roku przedstawiający  Katedrę Królewska na Wawelu. „Całość” jest opatrzona datownikiem stosowanym na FDC w 1985 roku na serii pod nazwą „Głowy Wawelskie”.

11
fot. 3

            O kolejnych problemach  naszego kolekcjonera, który podjął się tworzenia zbioru cracovianów w oparciu o „całości” sporządzane ze znaczków pocztowych i widokówek z motywami krakowskimi,  postaramy się opowiedzieć za jakiś czas.

Notował i przygotował
Jerzy Duda